اگر دسته قابلمه یا تابه‌تان لق شده، سوخته یا ترک برداشته، معمولاً لازم نیست کل ظرف را کنار بگذارید؛ بسیاری از دسته‌ها و قبه‌های درب با یک پیچ یا مهره به بدنه وصل‌اند و با یک پیچ‌گوشتی ساده عوض می‌شوند. کافی است نوع اتصال را بشناسید، قطعهٔ هم‌اندازه پیدا کنید و چند نکتهٔ ایمنی را رعایت کنید. در ادامه مرحله‌به‌مرحله می‌گوییم چه زمانی تعویض لازم است، چه قطعه‌ای به ظرف شما می‌خورد و چطور آن را محکم نصب کنید.
چه زمانی دسته قابلمه و تابه را باید عوض کرد؟
دسته و دستگیره در طول سال‌ها بیشترین فشار را تحمل می‌کنند: هر بار بلند کردن ظرف پر، هر بار جابه‌جایی روی شعله و هر بار شستن. چند نشانه می‌گوید وقت تعویض رسیده است:
- لقی و چرخش: دسته در جای خودش تکان می‌خورد یا کمی می‌چرخد. گاهی فقط پیچ شل شده و با سفت کردن درست می‌شود، اما اگر سوراخ پیچ در خود دسته هرز شده باشد، سفت کردن دیگر جواب نمی‌دهد.
- سوختگی: دسته‌های پلاستیکی یا طرح چوب اگر زیاد نزدیک شعله بمانند، لبه‌شان ذوب، سیاه یا ورقه‌ورقه می‌شود.
- ترک و شکستگی: ترک ریز، به‌خصوص نزدیک محل پیچ، با هر بار بلند کردن ظرف بزرگ‌تر می‌شود و ممکن است یک‌باره دسته جدا شود.
- داغ شدن غیرعادی: اگر دسته‌ای که قبلاً خنک می‌ماند حالا زود داغ می‌شود، شاید عایق داخلش آسیب دیده یا قطعه دیگر سالم نیست.
- قبهٔ شکسته یا گم‌شده: برداشتن درب بی‌قبه با پارچه یا انبر هم لغزنده و خطرناک است و هم دست را جلوی بخار داغ می‌گیرد.
انواع دسته و دستگیرهٔ ظروف پخت‌وپز
قبل از خرید قطعه باید بدانید کدام بخش ظرف آسیب دیده است، چون هر کدام شکل و اتصال خودش را دارد.
دستهٔ بلند تابه (تک‌دسته)
تابه‌های یکدسته معمولاً یک دستهٔ بلند دارند که با یک پیچ از داخل یا انتهای دسته به پایه‌ای روی بدنه بسته می‌شود. این دسته وزن تابهٔ پر را به‌تنهایی تحمل می‌کند، پس محکم بودنش اهمیت زیادی دارد. اگر تابهٔ شما از این نوع است، نگاهی به تابه‌های تک دسته بیندازید تا شکل اتصال‌ها را بهتر بشناسید.
دستگیره‌های کناری قابلمه و تابهٔ دو دسته
قابلمه‌ها و تابه‌های دو دسته به‌جای یک دستهٔ بلند، دو دستگیرهٔ کوتاه در دو طرف دارند. این دستگیره‌ها کوچک‌ترند، اما چون معمولاً ظرف پر و سنگین را با آن‌ها جابه‌جا می‌کنید، لق شدن حتی یکی از آن‌ها تعادل ظرف را به هم می‌زند. وقتی می‌گوییم دستگیره قابلمه، بیشتر همین دو دستگیرهٔ کناری منظور است.
قبهٔ درب
قبه همان دستگیرهٔ کوچک بالای درب است. اتصالش ساده‌ترین نوع است: یک پیچ از زیر درب رد می‌شود و در قبه بسته می‌شود. به همین دلیل تعویض قبه از همه آسان‌تر است و معمولاً چند دقیقه بیشتر طول نمی‌کشد.
دستهٔ تابهٔ رژیمی دو طرفه
تابه‌های رژیمی دو طرفه دو نیمه دارند که روی هم بسته می‌شوند و دسته‌شان هم در باز و بسته کردن نقش دارد و هم در کنترل ظرف. برای این تابه‌ها دستهٔ مخصوص خودشان لازم است، نه دستهٔ معمولی تابه. اگر این مشکل را دارید، دسته تابه رژیمی دو طرفه برای همین کار عرضه شده است.
طرح چوب یا استیل؟
دسته‌ها و قبه‌های یدکی از نظر ظاهر معمولاً دو حالت رایج دارند: طرح چوب و استیل. انتخاب بین این دو بیشتر سلیقه‌ای و برای هماهنگی با بقیهٔ ظروف است؛ مثلاً اگر بقیهٔ قابلمه‌هایتان قبهٔ طرح چوب دارند، قبهٔ طرح چوب ظاهر یکدست‌تری می‌سازد. نکتهٔ کاربردی این است که قبه یا دستهٔ استیلی بعد از مدتی روی شعله یا درون بخار می‌تواند داغ شود، پس برداشتنش با دستکش یا دستمال آشپزخانه عادت خوبی است.
از کجا بفهمیم کدام دسته به ظرف ما می‌خورد؟
مهم‌ترین اشتباه در خرید دسته قابلمه و تابه این است که فکر کنیم هر دسته‌ای روی هر ظرفی سوار می‌شود. در عمل سازنده‌ها پایه، فاصلهٔ سوراخ‌ها و نوع پیچ متفاوتی به کار می‌برند. این سه کار را قبل از خرید انجام دهید:
- نوع اتصال را ببینید: آیا دسته با یک پیچ وسط بسته شده یا دو پیچ؟ پیچ از سمت داخل ظرف دیده می‌شود یا از انتهای دسته؟ گاهی هم دسته روی یک پایهٔ جوش‌خورده یا پرچ‌شده سوار است و فقط خود دسته جدا می‌شود.
- اندازه بگیرید: طول دسته، پهنای محل اتصال و اگر دو پیچ دارد فاصلهٔ بین آن‌ها را با خط‌کش یادداشت کنید. برای قبه، قطر سوراخ وسط درب و ضخامت درب را ببینید.
- قطعهٔ قدیمی را نگه دارید: مطمئن‌ترین راه این است که دستهٔ قدیمی را باز کنید و همراه پیچش کنار قطعهٔ جدید مقایسه کنید، یا از آن و محل اتصالش روی بدنه عکس واضح بگیرید.
چون هیچ دسته یا قبه‌ای روی همهٔ ظروف جا نمی‌شود، پیش از سفارش، عکس و توضیحات صفحهٔ هر قطعه را با قطعهٔ قدیمی و محل اتصالش مقایسه کنید و اگر مطمئن نشدید، قبل از خرید از فروشگاه بپرسید. فهرست قطعه‌های موجود را در دستهٔ دسته قابلمه و تابه یدکی می‌بینید و برای درب ظرف‌ها هم بخش دستگیره درب قابلمه و ماهیتابه جداگانه وجود دارد.
مراحل تعویض دسته قابلمه و تابه
برای بیشتر ظروفی که دسته‌شان پیچی است، ابزار زیادی لازم نیست: یک پیچ‌گوشتی مناسب سر پیچ (چهارسو یا دوسو)، یک دستمال تمیز و در صورت نیاز یک آچار کوچک برای مهره.
- ظرف را کاملاً سرد کنید: هیچ‌وقت روی ظرفی که تازه از روی اجاق برداشته‌اید کار نکنید. فلز داغ هم دست را می‌سوزاند و هم پیچ را سخت‌تر باز می‌کند.
- محل کار را آماده کنید: ظرف را روی یک حولهٔ تاشده بگذارید تا سر نخورد و پیچ ریز هم گم نشود.
- پیچ را باز کنید: پیچ‌گوشتی را صاف و کامل در سر پیچ قرار دهید و با فشار یکنواخت بچرخانید. اگر پیچ گیر کرده، پیچ‌گوشتی‌ای بردارید که کاملاً در شیار بنشیند و فشار رو به پایین را بیشتر کنید؛ زور زدن با ابزار نامناسب سر پیچ را هرز می‌کند.
- محل اتصال را تمیز کنید: چربی و جرم جمع‌شده زیر دستهٔ قدیمی را پاک کنید تا دستهٔ جدید کاملاً روی بدنه بنشیند. اگر واشری زیر پیچ بوده، آن را هم بررسی کنید.
- دستهٔ جدید را جا بیندازید: قطعه را طوری قرار دهید که کاملاً در امتداد درست باشد؛ دستهٔ کج هنگام بلند کردن ظرف فشار نامتعادل وارد می‌کند.
- پیچ را سفت کنید، نه بیش از حد: تا جایی سفت کنید که دسته هیچ لقی نداشته باشد. فشار بیش از اندازه ممکن است بدنهٔ دسته را ترک بدهد یا رزوه را خراب کند.
- آزمایش کنید: ظرف را خالی بلند کنید، بعد با کمی آب. اگر هیچ صدا یا حرکتی حس نکردید، کار تمام است.
برای قبهٔ درب هم همین روند برقرار است: پیچ زیر درب را باز کنید، قبهٔ قدیمی را بردارید، قبهٔ جدید را روی سوراخ بگذارید و پیچ را از زیر ببندید.
ایمنی: دستهٔ لق و روغن داغ با هم جمع نمی‌شوند
شاید وسوسه شوید چند روز دیگر هم با دستهٔ لق آشپزی کنید، اما این همان جایی است که بیشترین خطر وجود دارد. تابه‌ای که در آن روغن داغ است، اگر هنگام بلند کردن دسته‌اش بچرخد یا جدا شود، می‌تواند سوختگی جدی ایجاد کند. تا وقتی دسته را سفت یا عوض نکرده‌اید، چند کار را انجام ندهید:
- در آن ظرف سرخ نکنید و روغن داغ نریزید.
- ظرف پر و داغ را با دستهٔ لق جابه‌جا نکنید؛ بگذارید سرد شود و محتوایش را با ملاقه یا کفگیر خالی کنید.
- دستهٔ لق را با چسب یا سیم موقت محکم نکنید؛ این روش‌ها زیر حرارت دوام ندارند.
دربارهٔ عادت‌هایی که بی‌آنکه بدانیم به ظرف آسیب می‌زنند، مطلب ۷ اشتباه رایج در پخت‌وپز که ظرف شما را خراب می‌کند را هم بخوانید.
چطور دسته را محکم نگه داریم؟
دستهٔ نو هم اگر مراقبت نشود، دوباره لق می‌شود. چند عادت ساده عمرش را بیشتر می‌کند:
- هر چند هفته یک بار پیچ دسته‌ها و قبه‌ها را با پیچ‌گوشتی امتحان کنید؛ گرم و سرد شدن مداوم کم‌کم پیچ را شل می‌کند.
- دسته را روی شعلهٔ کناری یا بالای شعلهٔ روشن قرار ندهید و اندازهٔ شعله را از کف ظرف بزرگ‌تر نکنید تا آتش به دسته نرسد.
- ظرف را مدت طولانی در آب خیس نگذارید؛ آب در محل اتصال می‌ماند و به پیچ و دسته آسیب می‌زند.
- دسته‌های پلاستیکی و طرح چوب را برای گرم نگه داشتن غذا داخل فر نگذارید، مگر اینکه مطمئن باشید برای فر مناسب‌اند.
بخش زیادی از این نکته‌ها با مراقبت کلی از ظرف یکی است؛ اگر تابهٔ نچسب دارید، راهنمای نو نگه داشتن ماهیتابهٔ نچسب هم به کارتان می‌آید.
چه زمانی تعویض خود ظرف بهتر است؟
تعویض دسته وقتی منطقی است که بدنهٔ ظرف سالم باشد. اگر یکی از این موارد را دیدید، بهتر است به‌جای دسته، خود ظرف را عوض کنید:
- پوشش داخلی ظرف پوسته‌پوسته شده یا خراش‌های عمیق دارد.
- کف ظرف تاب برداشته و روی اجاق لق می‌زند.
- محل اتصال دسته روی بدنه (پایه یا پرچ) شکسته یا کنده شده و پیچ جایی برای بسته شدن ندارد.
- بدنه ترک، سوراخ یا فرورفتگی جدی دارد.
در این حالت‌ها دستهٔ نو مشکل اصلی را حل نمی‌کند. می‌توانید مدل‌های تازه را در بخش تابه و قابلمه ببینید.
پرسش‌های رایج
آیا هر دسته قابلمه‌ای روی هر قابلمه‌ای سوار می‌شود؟
خیر. نوع پیچ، فاصلهٔ سوراخ‌ها و شکل پایه بین ظروف مختلف فرق دارد. قبل از خرید، قطعهٔ قدیمی را اندازه بگیرید و با عکس و توضیحات صفحهٔ محصول مقایسه کنید.
اگر پیچ دسته باز نشود چه کنیم؟
از پیچ‌گوشتی کاملاً هم‌اندازه با سر پیچ استفاده کنید و با فشار یکنواخت بچرخانید. اگر سر پیچ هرز شده یا پیچ از داخل زنگ زده، بهتر است ظرف را به یک تعمیرکار نشان دهید تا بدنه آسیب نبیند.
دستهٔ لق را می‌شود فقط سفت کرد یا حتماً باید عوض شود؟
اگر خود دسته سالم است و فقط پیچ شل شده، سفت کردن کافی است. اما اگر دسته ترک دارد، سوخته یا سوراخ پیچش هرز شده، باید عوض شود.
قبهٔ طرح چوب بهتر است یا استیل؟
بیشتر به سلیقه و هماهنگی با بقیهٔ ظروف برمی‌گردد. هر کدام را انتخاب کنید، مهم این است که اندازهٔ پیچ و سوراخ درب با آن جور باشد.
